Schaken leren

1. Het schaakbord

Schaken speel je op een bord van 8 bij 8, met lichte en donkere velden. Dat zijn 64 velden in totaal. De kolommen heten lijnen en lopen van a tot h. De horizontale rijen heten rijen en lopen van 1 tot 8.

Zet het bord zo neer dat je rechtsonder een licht veld hebt (dat geldt voor beide spelers). Wit begint op de rijen 1 en 2, zwart op 7 en 8. Wit zet altijd als eerste.

2. Hoe de stukken zetten

Iedereen begint met 16 stukken: een koning, een dame, twee torens, twee lopers, twee paarden en acht pionnen. Als je weet hoe elk stuk zet, ken je al een groot deel van schaken leren.

• Koning: één veld elke kant op. Pas goed op je koning. Staat hij schaak en kan hij er niet meer onderuit, dan is de partij klaar.
• Dame: zo ver je wilt recht of schuin. Dit is het sterkste stuk op het bord.
• Toren: zo ver je wilt recht vooruit, achteruit of opzij.
• Loper: zo ver je wilt schuin. Elke loper blijft de hele partij op dezelfde kleur velden.
• Paard: zet in een L (twee velden één kant op, daarna één opzij). Paarden mogen over andere stukken heen springen.
• Pion: één veld vooruit (twee vanaf de beginrij). Slaan doe je één veld schuin vooruit.

3. Slaan en verdedigen

Je slaat door op een veld te zetten waar een stuk van de tegenstander staat (er is één uitzondering: en passant). Dat stuk gaat van het bord.

Verdedigen is net zo belangrijk als aanvallen. Denk vóór je zet: kan mijn tegenstander dit stuk zomaar meenemen? In schaaklessen voor beginners komt dat vaak als eerste: zie je stukken die niemand dekt?

4. Schaak, mat en remise

Schaak betekent dat je koning aangevallen wordt. Daar moet je meteen iets aan doen: de koning wegzetten, iets ertussen zetten, of het stuk slaan dat schaak geeft.

Mat betekent dat de koning schaak staat en er geen geldige manier meer is om eruit te komen. Dan is de partij afgelopen en wint degene die mat heeft gezet.

Niet elke partij eindigt met een winnaar. Remise kan bijvoorbeeld door pat (geen geldige zet meer, maar ook geen schaak), door afspraak, door driemaal dezelfde stelling, door de vijftigzettenregel, of als niemand genoeg stukken heeft om mat te forceren.

5. Speciale regels die je als beginner moet kennen

Een paar regels verrassen bijna iedereen die net begint. Je hoeft ze op dag één niet perfect te kennen, maar de namen helpen als je straks schaaklessen en puzzels gaat doen.

• Rokade: zet je koning twee velden richting een toren, en zet die toren op het veld waar de koning overheen ging. Dat mag alleen als geen van beide eerder heeft gezet, het pad leeg is, en je koning niet schaak staat.
• Promotie: een pion die de overkant haalt, mag dame, toren, loper of paard worden. Bijna iedereen kiest een dame.
• En passant: als een pion net twee velden vooruit is gegaan, mag een vijandelijke pion op de buurlijn hem soms “in het voorbijgaan” slaan, alsof hij maar één veld was gegaan.

6. Simpele tips voor je eerste partijen

Als de regels een beetje zitten, helpen deze gewoontes al snel:

• Zet je stukken richting het midden, in plaats van steeds hetzelfde stuk te verplaatsen.
• Rokeer vroeg, zodat je koning veiliger staat en je toren mee gaat doen.
• Val je iets aan? Kijk of het gedekt is. En check of jouw eigen stukken ook gedekt staan.
• Laat geen stukken “hangen”. Als beginner verlies je het hardst door stukken gratis weg te geven.

7. Verder met schaken leren via echte lessen

Met een gids leer je de regels. Sterker worden doe je met korte lessen, oefenen op het bord, en patronen herhalen tot ze vertrouwd voelen.

Daarvoor is Learn Chess gemaakt. Elke schaakles heeft een korte uitleg, een paar snelle vragen om te checken of je het snapt, en oefeningen op het bord. De cursus loopt in zes hoofdstukken van de basis naar tactiek en strategie. Handig als je schaken wilt leren met een duidelijk pad, in plaats van losse puzzels.